שו"ת בני הנעורים ט"ו בשבט

שו"ת בני הנעורים ט"ו בשבט

שאלה: וואס איז די פנימיות'דיגע עבודה פון דעם מנהג צו עסן פירות חמשה עשר בשבט?

תשובה:

דער טאג ט"ו בשבט איז מסוגל צוריק אריינצוברענגען א רוחניות'דיגע חיות און אור פון נעימות וואס זעטיגט די נשמה.

דער טבע פון א מענטש איז אז ער שפירט זיין פיזישע באדערפענישן, אבער ער קען כמעט נישט שפירן דער תענוג און אור פון זיין נשמה, און לעבן פונעם זיסן טעם פון יראה און דביקות בהשם יתברך. אדם הראשון האט יא זוכה געווען צו שפירן די אור פון זיין נשמה, און ער האט שפאצירט אין גן עדן און געשעפט חיות און תענוג מזיו השכינה, אבער ווען ער האט געגעסן פונעם עץ הדעת און געזעטיגט זיין גוף, איז ער פארטריבן געווארן פון גן עדן און פון די רוחניות'דיגע תענוגים וואס ער האט דארט גענאסן.

צוליב דעם האט די תורה אונז באפוילן די מצוה פון ערלה. אזוי ווי דער מדרש זאגט (בראשית רבה כא, ז) "מִי יְגַלֶּה עָפָר מֵעֵינֶיךָ אָדָם הָרִאשׁוֹן, שֶׁלֹא יָכוֹלְתָּ לַעֲמֹד בַּצִּוּוּי אֲפִלּוּ שָׁעָה אַחַת, וַהֲרֵי בָּנֶיךָ מַמְתִּינִין לְעָרְלָה שָׁלשׁ שָׁנִים." פון דא זעען מיר דעם תיקון פארן חטא אדם הראשון, וועלכער האט זיך נישט איינגעהאלטן ביים עסן די פרי פונעם עץ הדעת. דורך די מצוה פון ערלה וואס מען ווארט דריי יאר פון ווען מען פלאנצט א נייע בוים ביז מען עסט די פירות, איז מען מתקן דער חטא. דורכדעם וואס מיר האלטן זיך צוריק, און מיר ווארטן פארן עסן, זענען מיר מתקן דעם פגם פון עסן פארן פיזישן גוף.

אבער דאס ווארטן אליין איז נישט גענוג. כדי צו קענען מתקן זיין דעם פגם, און מעורר זיין דעם קשר צווישן דעם מאכל און די נשמה, דארף מען נאכדעם ארויפגיין און ברענגען די פירות קיין ירושלים, אינעם פערדן יאר. דארט אין ירושלים ווערט אנטפלעקט די נעימות און דעם קשר מיט השי"ת, דורך די שירות פון די לויים און די מחילות עוונות דורך עבודה און קרבנות. דער תיקון און דער אופן פון ערנערן די נשמה, איז דווקא דורך עסן די פירות אין ירושלים, בקדושה ובטהרה, ווי עס שטייט (ויקרא יט כד), "וּבַשָּׁנָה הָרְבִיעִת… קֹדֶשׁ הִלּוּלִים לַה'."

ט"ו בשבט איז דער טאג ווען עס הייבט זיך אן חניטת הפרי, און חז"ל האבן דאס קובע געווען אלס אנפאנג יאר לגבי ערלה און נטע רבעי, ווייל דעמאלט הייבט זיך אן דער תיקון פון מכניע זיין דעם גוף און מחיה זיין די נשמה.

דערפאר עסן מיר מיני פירות מיט קדושה, דורך ברכות בכוונה, שירה והודאה, און דורך מעורר זיין ביי זיך התפעלות פונעם  חסד השם וואס ווערט אנטפלעקט אין די פארשידענע סארט טעמים און אויסזען פון די פירות. דורכדעם איז מען מתקן דעם חטא עץ הדעת וואס איז געקומען דורך פירות האילן, וואס האט אראפגעשלעפט דעם מענטש און אים געגעבן צו פארזוכן א טעם בלויז פארן פיזישן גוף.

למעשה: מען דארף עסן, און דעם דעת נישט פארגעסן. מען דארף עסן צו דער זעט, אבער זעטיגן די נשמה. ווייל ווען מען זוכט תענוג רוחני, פארזוכט מען דעם אמת'ן טעם.

שאלה: וואס איז דער קשר פון "ראש השנה" צו "טו בשבט"?

אין יעדן ראש השנה דארף מען ממתיק זיין דעם דין, מברר זיין און ארויסנעמען דעם דעת דקדושה פון צווישן די קליפות. דער דעת איז באהאלטן געווארן ביים חטא אדם הראשון, און דאס איז דער שורש פון אלע מצבים וואו דער דעת ווערט פארהוילן. פונקט ווי מען איז מתקן דעם חטא אום ראש השנה דורך המלכת השם יתברך, אזוי אויך קען דער חטא האבן א תיקון אין דעם טאג חמשה עשר בשבט, ראש השנה לאילנות. מיר קענען ארויסציען דעם דעת פון צווישן די קליפות און דעם אחיזת הסט"א, דורך עסן פירות בקדושה.

שאלה: וואס קען מען טוהן למעשה, כדי צוריקצוברענגען דעם דעת?

תשובה: דורך "תפילה בכח" ברענגט מען צוריק דעם דעת. אין צייטן ווען דער גוף איז שולט איז זייער שווער צו מתפלל זיין, ווייל די אור הדעת איז אין גלות. מען שפירט מבלבול און שוואך, כאילו מען האט נישט די יכולת זיך מייחד צו זיין מיט השי"ת און רעדן צו אים מיט ריינע לויטערע מחשבות, מתוך דביקות און יראת ה'. ווען מען שטעלט זיך צו דאווענען מיט קטנות הדעת, דאן דאכט זיך פארן סיטרא אחרא אז אט, אט וועט אים געלונגען איינצושלונגען דעם מענטש. אויב דער מענטש וועט זיך אנשטרענגען דווקא אין יענע מינוטן צו מתפלל זיין מיט כח, צו מכוון זיין וויפיל ער קען, נישט אריינצופאלן אין חלישות הדעת, און גלייבן אין זיין תפילה, וועט ער גורם זיין אז דער שטן זאל אויסשפייען דעם דעת און אים צוריקגעבן די אור פון זיין נשמה פונדאסניי, און דאס וועט אים ברענגען א פרישע התקרבות להשם.

ווען בלבול פארשטעלט דעם דעת, זאל מען נישט אפשטעלן די תפילה. דווקא דעמאלט דארף מען זיך שטעלן מיט מסירת נפש. דער כח צו שטיין בשעת קטנות, איז דורך התקשרות לצדיק. אזוי איז מען מקבל דער כח פונעם צדיק צו זיין מיט השי"ת אויך בשעת מען איז מתפלל בקטנות, און אזא סארט תפילה אפילו מתוך קטנות איז אמת'ע גדלות.

וואס איז דער שייכות צווישן ט"ו בשבט און שבת שירה?

שבת שירה קומט אלעמאל אויס נאנט צו ט"ו בשבט, אדער ביום חמשה עשר אליין. ווייל ט"ו בשבט איז דער ראש השנה לאילנות, דער אנפאנג פון די יאר לגבי ערלה און נטע רבעי, וואס דאס איז דער תיקון פארן חטא אדם הראשון. דער תיקון געשעהט דורך תפילה מיט כח. ווען מען שטייט און מען דאווענט אפילו מתוך חלישות הדעת, איז מען זוכה צו בקיעת המח. דאס עפנט א מענטש'ס מויל צו קענען זינגען און לויבן השי"ת.

דורך שירות ותשבחות פאר השי"ת איז מען זוכה צו דערהערן די פנימיות פון שבת שירה. דורך שפייז פאר די נשמה שפירט sמען א טעם אין חמשה עשר בשבט. דורך אנדעקן דעם דעת, ערוועקט מען די רוחניות'דיגע חושים, צו הערן און צו שפירן רוחניות'דיגע פארגעניגן.

(עיין באריכות ליקוטי הלכות ערלה ג')

שו"ת לבני הנעורים פורים

שו"ת לבני הנעורים פורים

צומאל קומט מיר אן שווער צו מחליט זיין צווישן צוויי ברירות. איך ווייס אז "ספק" איז נישט קיין גוטע זאך ברוחניות, און עס זענען טאקע פארהאן גרויסע בלבולים וועלכע פארדינען זיך די טיטל פון "קליפת עמלק", אבער איז יעדע קליינע פארלעגנהייט טאקע א נעץ פון עמלק'ס קליפה? (אזוי ווי עס שטייט אין ספה"ק אז עמלק איז גמטריא ספק)

תשובה: עמלק'ס טומאה איז זייער הארב צוליב זיין כיטרע אייגנשאפט. אנשטאט צו ערשיינען מיט גרויס פאמפ און פראפעגאנדע ביים טיר, דרינגט ער אריין צווישן לעכער אין שפאלטן וועלכע זענען אפטמאל באהאלטן פונעם מענטש'ס באוואוסטזיין. עמלק קומט אפקילן א איד'ס ברען, ער וויקלט ארום דעם שכל מיט דיקע ספיקות און אומקלארקייט. דערפאר ווארנט די תורה צו געדענקען אז די קליפה עקזעסטירט, און אז מען מוז זיך אנשטרענגען עס מוחה צו זיין, ווייל עמלק איז דער ראש הקליפת – ראשית גוים עמלק.

אויב מיר וועלן אביסל אריינקלערן דערין, וועלן מיר איינזען אז יעדע מאל וואס א מידה רעה אדער תאווה פרובירט צו האבן אן אויבערהאנט, איז עס דווקא אין א צייט ווען עס שאפט זיך ספיקות אין אמונה, אין א צייט וואס ס'איז שווער צו טרעפן השי"ת. מען טרעפט זיך מיט אזעלכע קושיות ווי למשל, "וואו קומט בטחון אריין דא? איך מוז ע-פ-ע-ס טוהן, אבער שוין!" אדער, "וואס איז מיין לימוד התורה ווערד", און אויך, "דארף דען השי"ת אזא אומבאלימפערטע תפילה ווי מיינע…"

עמלק קומט נישט דווקא מיט אפענע כפירה. ער פרעגט בלויז תמימות'דיגע שאלות – לכאורה – וואס די אונטערשטע שורה דערפון איז, "ווער זאגט אז השי"ת איז דא מיט מיר." פארלעגנהייט איז עמלק'ס בעסטע געלעגנהייט אונז אונטערצואווארפן פון אונזער רוחניות'דיגע גלייכגעוויכט, און וויבאלד ער איז מצליח, שטראמט אריין א סעריע פון אומגערופענע נודניקעס ווי חלישת הדעת, גאווה, און שאר מרעין בישין. ווען איז עמלק געקומען די ערשטע מאל? ווען די אידן האבן געפרעגט, "היש ה' בקבנו אם אין."

עס זענען פארהאן געוויסע ערטער וואו עמלק האט נישט קיין צוטריט. א איד וועלכער איז אויפגעוואקסן אין שויס פון פרומקייט, האט נישט קיין נסיון פון אנצינדן א לעקטער אום שבת. שמירת שבת איז ביי אים אזוי איינגעווארצלט, אז דארט האט ער נישט קיין ספיקות. וואו איז עמלק יא מצליח אריינצושטעלן א פוס? אין האקעלע פלעצער. עמלק פארלייגט זיך אויף "כל הנחשלים אחריך" – אין ענינים פון עבודת השם וואס מען איז נישט אזוי קלאר אויב ס'איז טאקע אזוי וויכטיג, אפשר קען מען פארקוקן אויף דעם, ווייל ווי שטארק גייט דאס אן כביכול פארן רבוש"ע? מען קומט מיט תירוצים מתירוצים שונים צו בארעכטיגן וואס מיר זענען נישט הונדערט פראצענט זיכער אז ס'איז אויסגעהאלטן, און מען כאפט זיך נישט אז די תירוצים זענען באמת מושרש און קושיות וואס עמלק פרעגט כדי צו שטעלן דעם מענטש אין ספיקות.

וויכטיגער ווי זיך שואל עצה זיין וואס צו מחליט זיין – איז זיך שואל עצה זיין וועגן דער עצם ספק. מען פרעגט דעם בעל העצות אליין – מען ווענדט זיך צו השי"ת. אפילו די ספיקות שטעלן זיך אויף ווי א וואנט, ווייס איך אז השי"ת איז דא מיט מיר, און קיין שום ספק קען נישט פארשטעלן די ידיעה פון מיר. ווען מען ווענדט זיך צו השי"ת אין התבודדות, דאן ווייזט ער אז ס'איז פארהאן א פתח אינעם וואנט פון ספק, א פתח דורכצוגיין און צוצוקומען צו אים.

שאלה: איך פארשטיי אז עמלק'ס ספיקות גראבן אונטער יסודות פון אמונה, אבער האט עס א שייכות צו אנדערע "בעל-הבית'ישע" טאג-טעגליכע החלטות וואס איך דארף מחליט זיין אין מיין אייגענע פערזענליכע לעבן?

תשובה: עמלק'ס ספיקות עגבערן נישט בלויז ביי זאכן וואס זענען דירעקט פארבינדן מיט רוחניות. מיר האבן אן א שיעור החלטות צו מאכן, וואס צו קויפן, וואס צו שפאָרן, ווען זיך צו שפאַרן, און ווען נאכצולאזן. מען קען פארברענגען גאנצע שעות מיט גרויסע און קליינע ספיקות וואס מאכן זיך דא און דארט, און וואס געבן אונז צו שפירן אז מיר זענען נישט "דא" און נישט "דארט". אלע ספיקות, רוף עס פראקטישע, בעל-הבית'ישע, אפילו נארישע – קומען פון דעם זעלבן מקור, און דאס איז "שכחה". ווען מען פארגעסט אז השי"ת איז דא, ער פירט און דרייט די רעדל פון אונזער לעבן, דאן הייבן מיר אן צו האבן ספיקות, כאילו מיר אליין זענען דא בעל הבית און דער איינציגער אחראי אויף די תוצאות פון אונזער באשלוס.

אוודאי קען מען זיך נישט אומגיין מיט פזיזות. מען דארף טאקע מחליט זיין מיט שיקול הדעת, און מען דארף אויסרעכענען וואס און וויאזוי מען טוט עפעס. עמלק'ס טאקטיק איז אבער, אז ער בלאזט אויף דער ספק מיט א פארגרעסערונגס-גלאז, ביז דער מענטש'ס גאנצע קאפ און הארץ ליגט אינעם פארלעגנהייט און ער קען נישט מסיח דעת זיין דערפון. אינצווישן פארגעסט מען פון מציאת השם, אז השי"ת איז דא מיט מיר, און איך קען מקבל זיין פשוט'ע חיות פון אריינכאפן עפעס גוטס ווי א קאפיטל תהלים, א דיבור מיט השי"ת, אדער עטליכע משניות.

ווען א מענטש איז טרוד מיט עפעס, איז שווער צו טראכטן פון עפעס אנדערש, אבער ווען ער הייבט אן טוהן עפעס א דבר שבקדושה, דאן איז ער מקבל ישוב הדעת און הבנה וואס מחליט צו זיין. דערפאר וועט עמלק אנווענדן אלע כחות אז א מען זאל נישט זוכן און פארזוכן קיין ברעקל אלוקית, און ער פריידט זיך אז מען בלייבט ארומגעבינדן אינעם פלאנטער פון ספק. (עיין באריכות בדברי מהורנ"ת הלכות מעונן ומנחש ג'.)

 

שאלה: אויב א מענטש איז אלעמאל זיכער אז וואס ער טוט איז גוט, און וויאזוי ער איז – איז גוט, דאן וועט ער נישט זוכן צו שטייגן און זיך דערהייבן. וויאזוי דארף א מענטש זוכן – זיין א "מבקש" אן זיך מסתפק זיין אויב זיין עבודת השם איז גוט – אפשר קען עס ווערן נאך בעסער?

תשובה: אוודאי דארף א מענטש בודק זיין אויב ער גייט אויף א ריכטיגע וועג און מהלך אדער נישט. אדרבה, דאס איז דער עיקר מעלה פון א מבקש וואס בלייבט נישט שטיין אויף איין מדריגה. אבער מען דארף קובע זיין א צייט דערצו, ביי תפילה און התבודדות, אדער ביים זיך דורכשמועסן מיט א פארשטענדליכער חבר אדער חכם. אזוי דארף מען נישט מיטשלעפן בלבולים און ספיקות א גאנצע טאג. דאס איז זיכער, דער תכלית אליין – צוצוקומען צו השי"ת – איז דער תכלית, אבער די וועג אנצוקומען דארט איז אויך א תכלית. מען קען און מען דארף לעבן מיט חיות במשך די גאנצע צייט וואס מען זוכט, און דעמאלט קען מען זוכן די ריכטיגע וועג מיט מנוחת הנפש.

תאוות ממון

תאוות ממון
שאלה: עס ווערט געברענגט (ליקו"מ תנינא סי' א) אז מען קען ארויסגיין פון תאוות ממון אינעם יום טוב פסח. וואס איז תאוות ממון?
תשובה: דער שורש פונעם מושג "געלט" איז בעצם א הייליגע דערהויבענע זאך. געלט אליין איז נישט קיין פראבלעם, נאר די פראבלעם איז דער מענטש וואס זוכט עס.
תאוות ממון איז אנדערש פון אנדערע גשמיות'דיגע תענוגים מיט דעם וואס דער גוף האט נישט א דירעקטע הנאה פון דעם אזוי ווי עסן און שלאפן, נאר עס שאפט א געפיל פון הצלחה און כח. דאס גלוסטן און זוכן געלט ברענגט צו כפירה אין השם יתברך און אין זיין השגחה אויף יעדן פרט, ווייל ווען מען שפירט "מסודר" אז די קאסע און בערזל זענען פול, האט מען צוטרוי בלויז אין געלט, כאילו דאס ברענגט אונז וואס מיר דארפן. ווען געלט איז א מענטש'ס בטחון דאן שפירט ער נישט ווי ער דארף צוקומען צום באשעפער'ס הילף ח"ו.
אנדערע תאוות ציען אראפ א מענטש'ס הארץ דורך נעגאטיווע פארפאלענע אהבות צו נידריגע זאכן, אבער תאוות ממון איז ממש א הסתרה און אן אפענע סתירה קעגן מציאת השם און די אמונה אז ער איז דער זן ומפרנס לכל. אנדערע תאוות זענען א בושה וואס מען וויל זיך נישט טונקען דערין אפענערהייט, אבער "געלט" איז כאילו א לעגיטימע צורך וואס מען שעמט זיך נישט צו רעדן ווי שטארק מען ארבעט פאר דעם, און וויפיל מען דארף שאפן כדי צו לעבן רואיג.
שאלה: פארשטייט זיך אז ווען מען זוכט געלט אויף אן אופן פון קנאה, תאווה, און כבוד, דאן איז עס אן אפענע פראסטע תאווה. אבער וועלכע פראבלעם שטעקט אין דעם וואס מען זוכט צו שאפן געלט טאקע כדי צו לעבן לויט א דורכשניטליכע סטאנדארט, כדי נישט צוצוקומען צו בלוטיגע ארעמקייט, חרפת רעב?
תשובה: ס'איז נאכאמאל די זעלבע ענטפער ווי פריער. געלט איז נישט קיין פראבלעם, נאר דער מענטש וואס זוכט געלט האט א פראבלעם. אוודאי דארף מען פרובירן און טוהן עפעס אלס חובת השתדלות, אבער אויב מען שפירט אז דער מצב איז וואקלדיג ווען מען זעט נישט וויאזוי מען ווען דורכציען דעם חודש, דאן איז מען אומוויסנדיג אריינגעמישט אין תאוות ממון. אויב השי"ת איז א מענטש'ס איינציגע פארזיכערונג, דאן חלומ'ט ער נישט פון אוועקלייגן אביסל געלט אין די זייט, און ער מוז נישט זען אויסזיכטן און מעגליכקייטן פאר די אויגן, ווי אויך נישט בליציגע איינפאלן וויאזוי זיך "אליין" אן עצה צו געבן צו דעקן זיינע הוצאות.
נאך א נקודה פון תאוות ממון איז אז ווען מען שפירט ענג אין געלט, שפירט מען ענג, דערנידערט, אדער פארביטערט ווען מען שטייט נעבן א בעל מאה. דאס איז א תוצאה פון הסתרה און כפירה אין השגחה פרטית, אין דעם בורא וואס שיקט יעדן וואס ער דארף.
שאלה: וואס דארף מען טוהן למעשה? סוף כל סוף איז דער לעבן אנגעוויזן אויף געלט, געלט, און נאכאמאל געלט?
תשובה: א מענטש מעג און ער דארף זוכן געלט ווען עס פעלט אים אויס, אבער די וועג וויאזוי ער זוכט איז מיט אמונה און האפענונג אויף זיינע חסדים און רחמים, מיט תפילה ובקשה אז השי"ת זאל אים צושיקן וואס ער דארף.
דער עושר שפירט באקוועם אפילו ווען ער האט נישט מזומן אין טאש, ווייל ער ווייסט אז ווען ער דארף עפעס קען ער ארויסציען געלט פון באנק. א איד איז דער גרעסטער עושר, און אפילו ווען ער קען נישט דערטאפן א מטבע אין טאש, האט ער ענדלאזע שפע אין די הימלישע באנק. ווען ער דארף עפעס ווענדט ער זיך צו זיין טאטן אין הימל, ער בעט, און ער באקומט. אויב ער באקומט נישט, דאן ווערט ער נישט אויפגערעגט ווייל ער ווייסט אז ער דארף מאכן א חשבון הנפש, בעטן מחילה, תשובה טוהן, און נאכאמאל דאווענען מיט ריינע אמונה אז השי"ת וויל און וועט אים זיכער העלפן.
השי"ת טוט מיט אונז א געוואלדיגע חסד מיט דעם וואס ער מאכט אז מיר זאלן זיך מוזן ווענדן צו אים ווען עס פעלט אונז עפעס. דער גרעסטער תענוג וואס א מענטש קען שפירן איז ווען ער שפירט גענצליך אנגעוויזן אין השי"ת. די גרעסטע זארג און פלאג איז ווען מען שפירט אז מען דארף זיך אליין באזארגן. דאס איז קליפת מצרים וואס פארוואנדלט געלט אין א גאט. אין יענע צייטן האט זיך עשירות געמאסטן לויט וויפיל מקנה מען האט פארמאגט, און די תאוות ממון האט אזוי געפלאקערט ביז די מצריים האבן זיך געבוקט צו זייער שאף וואס זיי האבן באטראכט אלס דער מקור פון זייער פארמעגן און לעבן.
שאלה: וויאזוי ווערט מען פטור פון תאוות ממון? וויאזוי איז זמן חרותנו מסוגל אונז צו באפרייען פון תאוות ממון?
תשובה: מען דארף מתפלל זיין, זיך אנגארטלען מיט אמונה ובטחון, און נאכאמאל מתפלל זיין. דער רבי האט אונז געלערנט אז מען דארף מער שרייען אויף דעם ענין ווי אויף ענייני קדושה (ליקו"מ כ"ג).
די טאג טעגליכע עבודה ארויסצוגיין פון תאוות ממון איז דורך זיך צוגעוואוינען צו בעטן אויף פרנסה און הצלחה אפילו ווען מען האט די געלט אין קעשענע. און ווען מען בעט ווייל מען האט נישט, און נאכדעם באקומט מען וואס מען האט געבעטן, דאן דאנקט מען גלייך דעם באשעפער פארן חסד. אזוי איז מען זוכה צו דערהייבן "ממון" צו זיין שורש בקדושה, און אזוי איז מען זוכה צו שפירן אנגעוויזן אין השי"ת אויף יעדע זאך.
ווען מיר זענען ארויס פון מצרים זענען מיר ארויס פון אלע דמיונות פון טבע. דעם באשעפער'ס אפענע השגחה פרטית איז נתגלה געווארן און זיין ליבשאפט האט זיך ארויסגעוויזן דורך די זיסע הימלישע מן. מיר דערמאנען זיך דעם זיסן טעם, און מיר דערציילן מיט התפעלות זיינע וואונדער. וכל המרבה לספר ביציאת מצרים, ווי מער מען דערציילט און מען חזר'ט זיך איין אמונה, אלס מער איז מען זוכה ארויסצוגיין פון דער שיעבוד פון טבע. אזוי איז מען זוכה צו געדענקען אויף וועמען זיך צו פארלאזן, וואו זיך צו קערן אין נויט, און אויף וואס צו דאנקען שטענדיג.

ליל הסדר

שאלה: ביים ליל הסדר וויל יעדער שפירן א ספעציעלע דערהויבענע תענוג הרוחני. וואס איז אט דער תענוג און די "מוחין" וואס מען וויל קונה זיין ביים סדר נאכט?

תשובה: אסאך בחורים פארברענען די צייט ביים ליל הסדר ווארטנדיג צו שפירן אש ההתלהבות, התעוררות און תענוג רוחני וואס וועט אנצינדן און פארפלאמען זייערע הערצער. יעדע פאר מינוט איז מען בודק די אינערליכע פיבער מעסטער צו זען אויב מען פלאמט שוין און אויב מען שפירט שוין מוחין. דערפאר דארף מען טאקע וויסן וואס איז "מוחין" און וואס זוך איך צו שפירן ביים סדר נאכט?

דאס איז בעצם די שאלה פון "מה נשתנה". וואס גייט דא פאר? מיט וואס איז די היינטיגע נאכט אנדערש און ספעציעל אז מען האט זיך אזויפיל געגרייט און זיך גערישט דערויף? די פשוט'ע שאלה קלערט אונז אויף צו זוכן א פשוט'ע ענטפער וואס מיר טרעפן אין די הגדה. עבדים היינו – מיר זענען געווען קנעכט זייענדיג צוגעבינדן צו יעדע זאך וואס האט אונז געצויגן און פארפירט מיט בלבולים, דאגות, און טרדות, אבער יעצט, "קרבנו המקום לעבדותו". מיר אנערקענען אז ס'איז פארהאן א בורא עולם וואס באוויליגט אונז און וויל אונזער יעדע קליינע פעולה און תנועה, די פשוט'סטע און קלענסטע מצוות. דאס איז "מוחין" – א פרישע התגלות אין די ליכטיגקייט פון אמונה אז מען שטייט פאר השי"ת וואס האט אונז ליב אן קיין תנאים.

 

שאלה: וואס קען מען טוהן כדי צו זוכה זיין צו די געוואלדיגע אור פון אמונה וואס שיינט ביים סדר נאכט?

תשובה: עס שטייט טאקע אין ספרים הקדושים אז ביים סדר נאכט שיינט א גרויסע אור פון אמונה. אבער די הארה קומט לויט ווי עס איז פארשריבן פון אויבן. פון הימל היט מען אונז פון ישות וואס קומט ביים שפירן "מוחין".

דערפאר געשעען זאכן ביים סדר נישט פונקט ווי מען האט געפלאנט און געוואלט. די וויין גיסט זיך אין נאך פלעצער חוץ פון די כוסות, און די קינדער טונקען זייערע פינגער אין זאלץ-וואסער. דער בחור'ל שאקלט זיך מיט ערנסקייט, שוועבנדיג אין טיפע כוונות, און ווען מען בעט אים עפעס א קלייניקייט רעגט ער זיך אויף אז מען צושטערט אים זיין גאנצע סדר.

אט דאס איז וואס מען ערווארט פון אונז ביים ליל הסדר. דער סדר און אויסזען פון סדר נאכט איז וויאזוי השי"ת האט געמאכט, און מיר דארפן אנקוקן די אלע קליינע זאכן וואס שטערן אונז ווי הילף פון אויבן. דורכדעם העלפט אונז השי"ת באקומען מער אמונה. אזוי באקומט מען אמת'ע מוחין. עס געשעט נישט דורך זיצן און ווארטן ביז מען וועט זיך הייבן אין די הויכע ספערן פון תענוג עלאי. עס געשעט יא דורך זיצן רואיג און צופרידן נישט קיין חילוק וויאזוי עס פירט זיך.

מען דערציילט וועגן א צוקוקער ביי א שפיל וואס האט צושפילט דעם עולם מיט זיינע קולות. ביים אנפאנג פון די פארשטעלונג האט זיך די לעקטער אויסגעלאשן, ווי געווענליך, און ער האט געשריגן, "צינדט אן די לעקטער, מען קען גארנישט זען!" פארשטייט זיך אז מען האט זיך נישט צוגעהערט צו אים, און די שפיל האט זיך אנגעהויבן. באלד רעגט ער זיך נאכאמאל אויף, "זעצט אייך אראפ, איר פארשטעלט און איך קען גארנישט זען!" אלע צוקוקער האבן זיך פרובירט מער איינצובייגן אז יענער אלמוני זאל קענען זען און ענדליך ווערן שטיל, אבער ס'האט גארנישט געהאלפן. "די מענטשן אויפן בימה זאלן שוין אראפגיין! זיי פארשטעלן יעדן פון זען די שפיל…" ער האט נישט פארשטאנען אז די מענטשן אויפן בימה מאכן די שפיל. אזוי קוקט אויס איינער וואס קומט אן צו א פלאץ און ער ווייסט נישט וואס ער וויל זען.

אזוי קוקט אויס איינער וואס קומט צום ליל הסדר און גרייט זיך נישט אן די הארץ מיט אן אמת, און דערפאר ווערט ער צושפילט אז די שפיל געלונגט אים נישט. אבער ווען מען גרייט זיך צו מיט אמונה פאלט מען נישט אריין אין כעס און אין קטנות ווען זאכן גייען נישט ווי געפלאנט, ווייל מען געדענקט אז באמת איז עס יא געפלאנט – פון אויבן. לאמיר נישט זיין ווי דער מאדנער אורח וועלכער האט בלויז געווארט אויף א פעטע שטיקל פלייש, און ער האט נישט געקענט אויסווארטן ביז שלחן עורך אנטלויפנדיג א מינוט פאר זיין פארציע איז סערווירט געווארן… (נישט אומזיסט האט דער רבי דערציילט די מעשה אויף "ליל הסדר"…)

שאלה: וואס קען מען טוהן, בכל אופן, אויב מען שפירט נישט התעוררות ביים ליל הסדר?

תשובה: געדענק אז יעדע הלכה און מנהג וואס דו טוסט ביים סדר נאכט, דערנענטערט דיר צום בורא עולם. יעדע פעולה פועל'ט גרויסע תיקונים אויבן אין הימל, און בפרט די עיקר מצוות – סיפור יציאת מצרים, אכילת מצה, און ארבע כוסות.

דארפסט זיך נישט וואונדערן וויאזוי קען זיין אז מיט אזא פשוט'ע פעולה ווי עסן מצה דערהייבן זיך אלע עולמות, דען דאס איז דער רשע'ס שאלה – "מה העבודה הזאת לכם". דערפאר דעקן מיר אויף די מצות אינמיטן די הגדה כדי צו ווייזן "מצה זו על שום מה?!" מיר זענען מעורר די הארץ אז אלע יחודים און תיקונים וואס מען רעדט דערפון, געשען טאקע דא און יעצט ממש, ביים עסן די מצה. "זה" הדבר אשר צוה ה'…

אויך ווען מען שפירט פלוצלינג אויסגעוועפט פון התעוררות, ווערט מען נישט דערשראקן. ביידע סארט ליכטיגקייטן שיינען אין אט די נאכט – מוחין דגדלות און מוחין דקטנות. מוחין דטקנות איז נישט א שלעכטע זאך, אדרבא, דער עיקר חן און יופי פון אידישקייט צייגט זיך אן אין צייטן פון קטנות השכל, כל זמן מען ווייסט וואס "קטנות דקדושה" איז. תמימות האט א ספעציעלע חן און מתיקות. א קליין קינד וועלכער זיצט ביים סדר טיש און האט הנאה פון יעדע ליד, יעדע בילד פון זיין הגדה, און דער טעם פון מצה און מרור – דערגרייכט באמת די הכרה אז השי"ת האט אים ליב – אן קיין חכמות און בלבולים.

דער עיקר איז אז מיר זאלן אנקומען צו חירות המוחין. אן קיין פרעשור, און קיין געפיל אז מען "מוז", רואיג און געדולדיג לערנען מיר זיך וויאזוי צו זיין מיט השי"ת אפילו אין שווערע מצבים. ביים סדר באקומען מיר די מתנה פון אמונה וואס האלט אונז א גאנצע יאר. פון איין זייט האבן מיר "גדלות המוחין" וואס שטראלט מיט די קלארע ידיעה פון "אין עוד מלבדו", און פון צווייטן זייט לייכט א זיסע שטראל פון פשוט'ע אידישקייט מיט תמימות. דער קונץ איז צוזאמצושטעלן און מאכן "כורך" – גדלות און קטנות אינאיינעם.

אנשטאט צו טראכטן וואס מיר ווילן צוקומען ביים ליל הסדר, זאלן מיר טראכטן וואס השי"ת וויל פון אונז. אזוי וועלן מיר צוקומען צו חירות הנפש וואס וועט אונז באגלייטן א גאנץ יאר.

ט"ו בשבט

שאלה: וואס איז די פנימיות'דיגע עבודה פון דעם מנהג צו עסן פירות חמשה עשר בשבט?

תשובה:

דער טאג ט"ו בשבט איז מסוגל צוריק אריינצוברענגען א רוחניות'דיגע חיות און אור פון נעימות וואס זעטיגט די נשמה.

דער טבע פון א מענטש איז אז ער שפירט זיין פיזישע באדערפענישן, אבער ער קען כמעט נישט שפירן דער תענוג און אור פון זיין נשמה, און לעבן פונעם זיסן טעם פון יראה און דביקות בהשם יתברך. אדם הראשון האט יא זוכה געווען צו שפירן די אור פון זיין נשמה, און ער האט שפאצירט אין גן עדן און געשעפט חיות און תענוג מזיו השכינה, אבער ווען ער האט געגעסן פונעם עץ הדעת און געזעטיגט זיין גוף, איז ער פארטריבן געווארן פון גן עדן און פון די רוחניות'דיגע תענוגים וואס ער האט דארט גענאסן.

צוליב דעם האט די תורה אונז באפוילן די מצוה פון ערלה. אזוי ווי דער מדרש זאגט (בראשית רבה כא, ז) "מִי יְגַלֶּה עָפָר מֵעֵינֶיךָ אָדָם הָרִאשׁוֹן, שֶׁלֹא יָכוֹלְתָּ לַעֲמֹד בַּצִּוּוּי אֲפִלּוּ שָׁעָה אַחַת, וַהֲרֵי בָּנֶיךָ מַמְתִּינִין לְעָרְלָה שָׁלשׁ שָׁנִים." פון דא זעען מיר דעם תיקון פארן חטא אדם הראשון, וועלכער האט זיך נישט איינגעהאלטן ביים עסן די פרי פונעם עץ הדעת. דורך די מצוה פון ערלה וואס מען ווארט דריי יאר פון ווען מען פלאנצט א נייע בוים ביז מען עסט די פירות, איז מען מתקן דער חטא. דורכדעם וואס מיר האלטן זיך צוריק, און מיר ווארטן פארן עסן, זענען מיר מתקן דעם פגם פון עסן פארן פיזישן גוף.

אבער דאס ווארטן אליין איז נישט גענוג. כדי צו קענען מתקן זיין דעם פגם, און מעורר זיין דעם קשר צווישן דעם מאכל און די נשמה, דארף מען נאכדעם ארויפגיין און ברענגען די פירות קיין ירושלים, אינעם פערדן יאר. דארט אין ירושלים ווערט אנטפלעקט די נעימות און דעם קשר מיט השי"ת, דורך די שירות פון די לויים און די מחילות עוונות דורך עבודה און קרבנות. דער תיקון און דער אופן פון ערנערן די נשמה, איז דווקא דורך עסן די פירות אין ירושלים, בקדושה ובטהרה, ווי עס שטייט (ויקרא יט כד), "וּבַשָּׁנָה הָרְבִיעִת… קֹדֶשׁ הִלּוּלִים לַה'."

ט"ו בשבט איז דער טאג ווען עס הייבט זיך אן חניטת הפרי, און חז"ל האבן דאס קובע געווען אלס אנפאנג יאר לגבי ערלה און נטע רבעי, ווייל דעמאלט הייבט זיך אן דער תיקון פון מכניע זיין דעם גוף און מחיה זיין די נשמה.

דערפאר עסן מיר מיני פירות מיט קדושה, דורך ברכות בכוונה, שירה והודאה, און דורך מעורר זיין ביי זיך התפעלות פונעם  חסד השם וואס ווערט אנטפלעקט אין די פארשידענע סארט טעמים און אויסזען פון די פירות. דורכדעם איז מען מתקן דעם חטא עץ הדעת וואס איז געקומען דורך פירות האילן, וואס האט אראפגעשלעפט דעם מענטש און אים געגעבן צו פארזוכן א טעם בלויז פארן פיזישן גוף.

למעשה: מען דארף עסן, און דעם דעת נישט פארגעסן. מען דארף עסן צו דער זעט, אבער זעטיגן די נשמה. ווייל ווען מען זוכט תענוג רוחני, פארזוכט מען דעם אמת'ן טעם.

שאלה: וואס איז דער קשר פון "ראש השנה" צו "טו בשבט"?

אין יעדן ראש השנה דארף מען ממתיק זיין דעם דין, מברר זיין און ארויסנעמען דעם דעת דקדושה פון צווישן די קליפות. דער דעת איז באהאלטן געווארן ביים חטא אדם הראשון, און דאס איז דער שורש פון אלע מצבים וואו דער דעת ווערט פארהוילן. פונקט ווי מען איז מתקן דעם חטא אום ראש השנה דורך המלכת השם יתברך, אזוי אויך קען דער חטא האבן א תיקון אין דעם טאג חמשה עשר בשבט, ראש השנה לאילנות. מיר קענען ארויסציען דעם דעת פון צווישן די קליפות און דעם אחיזת הסט"א, דורך עסן פירות בקדושה.

שאלה: וואס קען מען טוהן למעשה, כדי צוריקצוברענגען דעם דעת?

תשובה: דורך "תפילה בכח" ברענגט מען צוריק דעם דעת. אין צייטן ווען דער גוף איז שולט איז זייער שווער צו מתפלל זיין, ווייל די אור הדעת איז אין גלות. מען שפירט מבלבול און שוואך, כאילו מען האט נישט די יכולת זיך מייחד צו זיין מיט השי"ת און רעדן צו אים מיט ריינע לויטערע מחשבות, מתוך דביקות און יראת ה'. ווען מען שטעלט זיך צו דאווענען מיט קטנות הדעת, דאן דאכט זיך פארן סיטרא אחרא אז אט, אט וועט אים געלונגען איינצושלונגען דעם מענטש. אויב דער מענטש וועט זיך אנשטרענגען דווקא אין יענע מינוטן צו מתפלל זיין מיט כח, צו מכוון זיין וויפיל ער קען, נישט אריינצופאלן אין חלישות הדעת, און גלייבן אין זיין תפילה, וועט ער גורם זיין אז דער שטן זאל אויסשפייען דעם דעת און אים צוריקגעבן די אור פון זיין נשמה פונדאסניי, און דאס וועט אים ברענגען א פרישע התקרבות להשם.

ווען בלבול פארשטעלט דעם דעת, זאל מען נישט אפשטעלן די תפילה. דווקא דעמאלט דארף מען זיך שטעלן מיט מסירת נפש. דער כח צו שטיין בשעת קטנות, איז דורך התקשרות לצדיק. אזוי איז מען מקבל דער כח פונעם צדיק צו זיין מיט השי"ת אויך בשעת מען איז מתפלל בקטנות, און אזא סארט תפילה אפילו מתוך קטנות איז אמת'ע גדלות.

וואס איז דער שייכות צווישן ט"ו בשבט און שבת שירה?

שבת שירה קומט אלעמאל אויס נאנט צו ט"ו בשבט, אדער ביום חמשה עשר אליין. ווייל ט"ו בשבט איז דער ראש השנה לאילנות, דער אנפאנג פון די יאר לגבי ערלה און נטע רבעי, וואס דאס איז דער תיקון פארן חטא אדם הראשון. דער תיקון געשעהט דורך תפילה מיט כח. ווען מען שטייט און מען דאווענט אפילו מתוך חלישות הדעת, איז מען זוכה צו בקיעת המח. דאס עפנט א מענטש'ס מויל צו קענען זינגען און לויבן השי"ת.

דורך שירות ותשבחות פאר השי"ת איז מען זוכה צו דערהערן די פנימיות פון שבת שירה. דורך שפייז פאר די נשמה שפירט מען א טעם אין חמשה עשר בשבט. דורך אנדעקן דעם דעת, ערוועקט מען די רוחניות'דיגע חושים, צו הערן און צו שפירן רוחניות'דיגע פארגעניגן.

(עיין באריכות ליקוטי הלכות ערלה ג')