פוסטים

דער שורש וואס שטעקט אונטער די פראבלעם

דער שורש וואס שטעקט אונטער די פראבלעם

עס האט זיך אנגעהויבן מיט א פארדעכטיגטע ווינקל אין קאך, וואס איז געווען עטוואס פייכט ביים אנטאפן. עס האט נישט געהאלפן אפצואווישן, און מען האט נישט געקענט פארווישן די פראבלעם. אין אנהויב האט זיך קיינער נישט געוואלט קימערן אויף דעם, אבער נאכדעם ווען שפאלטן האבן זיך באוויזן אין אלע זייטן ארום יענע ווינקל, האט מען עס שוין נישט געקענט איגנארירן. א פלאמבער איז געקומען און אוועקגעגאנגען אן איבערלאזן א באדייטנדע עצה אדער לעזונג, און אויך נאך אים האבן כל מיני פאכלייט ארויפגעקאטשעט זייער ארבל, אבער צום סוף נישט געקענט דערגיין וואס עס טוט זיך אונטערן וואנט. ענדליך האט מען אראפגערופן א גרויסער מומחה, א בויער, און ער האט באשטעטיגט אז "ס'איז פארהאן א יסודות'דיגע פראבלעם. די פונדעמענט פונעם הויז איז לכתחילה נישט גוט געבויט. עס פאדערט זיך א גרויסע ריקאנסטראקשן ארבעט."

**

אסאך מאל גייט די לעבן שווער. די שוועריקייטן שפראצן ארויס דא און דארט אן קיין ווארענונג און אן קיין הסבר, צושטערנדיג די שוואונג פון א נארמאלע לעבנסשטייגער. זאכן ווערן קאמפליצירט, און ס'איז שווער זיך צו אריאנטירן און זיך אויסרעכענען. אסאך מאל פרעגט זיך א מענטש, "פארוואס?" פארוואס גייט אים נישט אזוי ווי ער וואלט זיך געוואונטשן אדער גערישט. ווי לאנג וועט דער מצב אזוי אנגיין? ווי לאנג קען ער אנגיין? אונטער אלע פראגע צייכנס שטעקט דער עיקר שאלה, "וואס וויל מען בעצם פון מיר?"

אויב וויל מען צוקומען צו די תשובה פון די שאלה, דארף מען וויסן וויאזוי אנצוקוקן די פראבלעם. טאמער זוכט מען תירוצים, גורמים, און הסברים, דאן טרעפט מען זיך שווימען אין א מבול פון מעגליכקייטן ווייל ס'איז פארהאן אן א שיעור תירוצים פארוואס א פראבלעם געשעט. און א תירוץ אדער הסבר וועט דיר גארנישט העלפן, און אויך נישט אויסמיידן ווייטערדיגע פראבלעמען, ווייל דו קענסט זיך נישט באווארענען. די קומענדיגע מאל וועט זיין אן אנדערע תירוץ פארוואס די זעלבע פאנטשער האט פאסירט.

פארוואס קומען מיר נישט צו צו די ענטפער? אייגנטליך, קומט די ענטפער צו צו אונז, אבער מיר דארפן מסכים זיין עס צו הערן. מיר דארפן פשוט פועל'ן ביי זיך מקבל צו זיין דעם אמת.

די תורה קומט אונז לערנען אז די וועלט איז נישט הפקר. יש דין ויש דיין. יעדע מעשה, דיבור, און מחשבה האט אן השפעה, גוטס אדער חלילה פארקערט. אויב מיר שפאנען אין ריכטיגן ריכטונג, דאן זענען מיר גורם התקרבות להשם. אויב מיר גליטשן זיך חלילה אויס, דאן האבן מיר זיך דערווייטערט פון השי"ת. צוליב זיין גרויסע רחמנות, לאזט השי"ת נישט אז מיר זאלן זינקען אין בלאטע אן צו פארזוכן די ביטערקייט פון די לאך וואו מיר געפונען זיך. יעדע נישט ריכטיגע נייגונג ברענגט א רעאגירונג, כביכול, כדי אונז אויפצואוועקן, "דו גייסט נישט גוט, קער זיך צוריק!"

יעדע פראבלעם און שוועריקייט איז בעצם נישט א פראבלעם. די פראבלעם איז ווען מען טייטשט עס נישט גוט אויס, און מען קומט מיט תרעומות, "וואס וויל מען שוין פון מיר…", אנשטאט זיך צו פרעגן מיט אויפריכטיגקייט, "וואס וויל מען טאקע פון מיר, און וואס קען איך דא מתקן זיין?"

אבער אויב מיר וועלן באמת קוקן אויפן בילד, וועלן מיר זען אז מיר זעען נישט די גאנצע בילד. פארקערט, צומאל זעען מיר בלויז די פארקערטע זייט פון אן אויסגעשטריקטע מייסטערווערק. מיר זעען די קניפן און די פלאנטערס פון לעבן. מיר זעען נישט די חכמה, די קונצליכע ארבעט, די פראכט וואס שיינט פון די אנדערע זייט. אבער מיר ווייסן אז יעדע פארקניפטע שטריק האט א תכלית, א סיבה, און אן ענטפער. אלעס איז אין די הענט פונעם מייסטער, דער בורא ברוך הוא. ער אליין שטריקט אויס מיין לעבן, גענוי פאר מיין טובה. יעדע פראבלעם און יעדע זאך וואס איך גיי דורך אין לעבן, איז געאייגנט ספעציעל פאר מיר, מיר צו דערנענטערן צו אים. און אפילו ווען איך שפיר יסורים, איז עס ווייל ער האט מיר אינזין. דערפאר בין איך טאקע זייער אינטערעסירט צו וויסן "וואס וויל מען פון מיר? וואס קען איך טוהן טאקע צו ערפילן דעם בורא'ס באגער, און במילא וועט פארשוואונדן ווערן מיין שטער?"

אויף דעם דארף מען האבן הכנעה. מען דארף מקבל זיין דעם מצב מיט שמחה און אמונה, און ווען מען קוקט אן דעם מצב ריכטיג, דאן האט מען שוין אסאך וואס צו רעדן מיט השי"ת.

ווען וועלן מיר פארשטיין וואס מען וויל פון אונז…

ווען מיר זענען ארויס פון מצרים, האבן מיר זוכה געווען צו גאולה. אבער די גאולה האט נישט לאנג אנגעהאלטן. נאך א שטיק צייט האבן מיר זיך ווידער געטראפן אין גלות, א גלות וואס ציעט זיך אזוי לאנג, און מיר פרעגן זיך "ווי לאנג נאך?"

די תורה איז אונז מודיע, "אם בחוקותי תלכו". דער גלות האט עפעס א מטרה. מען טיילט אונז נישט צער אומזיסט, חלילה. מען וויל עפעס פון אונז, פארשטיי וואס מען וויל! דער רבוש"ע וויל אונז חלילה נישט אפבריען מיט יסורים, ער וויל אז מיר זאלן זיך, מיט זיין הילף, אריינבאקן אמונה אין אונזער נפש. ער וויל אז מיר זאלן פארשטיין אז מען קען אלעס מתקן זיין אזוי גרינג, ווייל מען פאדערט נישט פון אונז עפעס וואס איז העכער פון אונזער השגה. מען דארף בלויז אנהויבן צו נייגן אן אויער צו דעם באשעפער'ס חוקים.

ווען מיר פארשטייען דאס, זעען מיר אז בעצם איז נישט פארהאן קיין פראבלעמען. אלע פראבלעמען זענען בעצם עצות פון כביכול, אונז אויפצואוועקן און דערנענטערן צו אים. נאכן שפירן די ווייטאג פון א קלאפ, איז מען מער פארזיכטיג נישט צו פאלן. אויף דעם דארף מען האבן הכנעה. איך בין מקבל באהבה וואס השי"ת שיקט מיר. איך בין מסכים צו מאכן א חשבון הנפש. אזוי וועל איך באמת טרעפן די ענטפער צו די שאלה "וואס וויל מען פון מיר". ווען איך טרעף אליין די עצה זיך צו דערנענטערן צו השי"ת, דאן דארף מען מיר נישט שיקן אנדערע עצות, פראבלעמען מיר אויפצואוועקן. און ווען איך בין וואך, שפאן איך אין די ריכטיגע וועג אן צו בלאנדשען.

מיר שפאנען יעצט נענטער און נענטער צו שבועות און צו מתן תורה. קבלת התורה טוישט אונזער לעבן אינגאנצן. עס מאכט אונז איינזען אז די וועלט האט אונז גארנישט צו אפפערן חוץ התקרבות להשם. אויסער דעם, איז אן אנדערע גליק בלויז א פאלשע בליק, א פאנטאזיע. א לעבן מיט די תורה איז א "מעין עולם הבא". די וועג צו קבלת התורה איז ספירת העומר, ציילן יעדן טאג, יעדע טריט, אפילו ווען מען האט נישט קיין התרגשות, און מען זעט נישט תוצאות. אזוי קומט מען אן צו א לעבן פון תורה, א לעבן פון השגחה, און א לעבן פון אמונה אז אלעס איז לטובה.

 

שירה חדשה שבחו גאולים

יענקל איז געווען א דורכשניטליכער יונגערמאן, ביז דער טאג וואס זיין רייכער פעטער האט באשלאסן אים צו מאכן אן עושר. דער פעטער האט זיך ערנסט באצויגן צו זיין באשלוס. אן איבערראשנדע בריוו איז איין שיינעם טאג ערשינען אין יענקל'ס פאסט-קעסטל, און קורץ דערנאך איז דער פעטער בכבודו ובעצמו ערשינען ביי יענקל'ס טיר. דער פעטער האט נישט געדארפט צופיל רעדן, ווייל יענקל האט זיך גלייך ארויפגעכאפט אויף די מציאה, און ער האט גלייך געכאפט די סודות פון די ביזנעס. ביז א קורצע צייט האט ער זיך אויסגעקענט אין די ביזנעס אזוי גוט ווי ער האט געקענט זיין שטוב. יענקל איז פארוואנדלט געווארן אין אן אפיציעלער ביזנעס-מאן, ער האט געקויפט און פארקויפט, און זיך איינגעקויפט א שם טוב אינעם ביזנעס-וועלט.

ערגעץ-וואו, אויפן וועג צו דערגרייכן די הויכפונקט פון גלאררייכע הצלחה, האט זיך זיין מזל צושפילט. עס איז בלויז געווען איין קליינע טעות מיט וואס ער האט זיך פאררעכנט, און נאר א ביסל טייער צייט איז אריבער ביז ער האט עס געכאפט. אבער עס האט אים אראגעשטופט פון שפיץ בארג און ער האט זיך געקייקלט מיט די חובות, ביז יענקל האט זיך געטראפן אין א טיפע פלאנטער אן קיין וועג ארויס. בלית ברירה האט ער באשלאסן זיך צו ווענדן צו זיין רייכן פעטער.

אין זיין ווילדסטן חלום האט יענקל נישט גע'חלומ'ט צו ווערן אזוי אפגעפאטשט. איבערנאכט איז זיין ברייט-הארציגער פעטער געווארן א פרעמדער מענטש וועלכער האט אים נישט געוואלט קענען. דער בארג פון חובות האט געדרוקט אויף זיינע פלייצעס און אים געדרוקט צום וואנט. ער האט נישט געקענט צולאזן אז זיין פעטער'ס קאלטע אויפנאמע זאל אים צוקלאפן, און ער איז געגאנגען קלאפן ערגעץ אנדערש… אויף די שערי שמים. נאכן זיצן א שעה-צייט אין שול מיט אן אפענע תהלים און אן אפענע הארץ, האט ער זיך צוריקגעזעצט אין זיין אפיס. זיינע מחשבות זענען פארלייכטערט געווארן, און מיט ישוב הדעת האט ער איבערגעקלערט דעם גאנצן פלאנטער. עס האט אים אויפגעבליצט אן עצה וויאזוי ארויסצוקריכן פון אונטער דעם בארג חובות, און צוריק ארויפצוקריכן דעם בארג פון הצלחה. ביז א קורצע תקופה איז זיין ביזנעס נאכאמאל געשטאנען פעסט.

***

אן אומערווארטעטע בריוו האט נאכאמאל געלאנדעט אין זיין פאסט-קעסטל. דאס מאל איז עס נישט געווען א בשורה טובה. דער באנק האט אים גאר-דייטליך מודיע געווען אז זיין אקאונט איז אין א שוואכע מצב, זיינע טשעקס זענען צוריקגעקומען, און ריזיגע סומעס פון געלטער וואס ער האט געמיינט אז ער האט דארט געהאט, האבן באמת בכלל נישט עקזיסטירט חוץ אין זיין דמיון. מען האט אים אראפגערופן פאר א דרינגענדע זיצונג אין באנק. יענקל איז געגאנגען מיט וואקלדיגע טריט. אין קאפ האט ער זיך שוין געזעגנט פון אלעס, פון זיין הויז, זיין רכוש, זיין שטעלע, און כמעט פון זיין לעבן.

יענקל איז געשטאנען ביים שוועל פון באנק-מענעדזשער'ס אפיס און ער האט געריבן זיינע אויגן, פארוואונדערט. וואס טוט דארט זיין רייכע פעטער, און וואס שמועסט ער מיטן מענעדזשער? ער האט נישט געקענט שטיין אזוי פארקלאצט צו לאנג, ווייל דער מענעדזשער האט אים באמערקט און העפליך אריינגערופן מיט אן אויסגעשטרעקטע האנט. "קום אריין, ביטע." יענקל האט געקווענקלט אויב ער אליין איז נאך ביים זינען. "וואס גייט דא פאר, למען השם" האט ער זיך אונטערגעמורמלט.

"זעץ זיך אראפ, טייערער יענקל," האט דער פעטער געלייגט זיין האנט אויף יענקל'ס געבויגענע פלייצע, "וועסט שוין אלעס פארשטיין…"

***

"איך האב געוואלט אז דו זאלסט זיך לערנען עטליכע זאכן," האט דער פעטער פארענדיגט זיינע איבערראשנדע ווערטער. "ערשטנס, האב איך געוואוסט אז כל זמן דו וועסט זיך נישט אינגאנצן אריינלייגן אין די ביזנעס, וועסטו נישט קענען ווערן אן אמת'ער ביזנעס-מאן. עס איז נישטא נאך אזא גוטע וועג פון זיך לערנען, ווי וואס מען לערנט זיך ווען דער ביזנעס קראכט. נאר דעמאלט האסטו זיך באנוצט מיט אלעס וואס דו האסט געלערנט. צווייטנס, האב איך געוואלט אז דו זאלסט פארשטיין אז אין ביזנעס קען מען נאר מצליח מיט ישוב הדעת און אויסגערעכנטקייט. איך בין אלעמאל דארט געווען, אונטער די קוליסן, און פונקליך געוואוסט וואס קומט פאר. יעצט ווייסטו אז דו האסט זיך געזארגט אומזיסט.דו ביסט יעצט געוואויר געווארן אז איך בין דא, און דו קענסט זיך פארלאזן אויף מיר, און פון יעצט זאלסטו אלעמאל געדענקען אז דו האסט נישט פון וואס מורא צו האבן אינעם ביזנעס-וועלט. דו דארפסט זיך נאר קאנצענטרירן אויפן פינאנסישער חלק, און פרובירן צו גיין טריט נאך טריט. פחד קען דיר בלויז שטערן. גיי פאראויס מיט רואיגקייט און זיכערקייט…

***

דער סיפור פון יציאת מצרים איז מעורר א געוואלדיגע התפעלות. איין-איינציגע מאל אין די וועלט'ס היסטוריע האט דער בורא אוועקגענומען די נעפל פון טבע וואס וויקלט ארום די גאנצע בריאה. ער האט מגלה געווען אז אלעס פירט זיך אלעמאל מיט השגחה און ניסים. השי"ת האט אנטפלעקט זיין יד הגדולה ביי יציאת מצרים, און ער האט געוויזן א פנים פון חסד ורחמים פאר זיין פאלק. די וואונדערליכע הנהגה האט דערגרייכט די סאמע הויכפונקט ביי קריעת ים סוף. השי"ת האט איינגעצוימט דער גאנצער טבע מיט אלע זיינע כללים און ער האט אויפגעעפנט א וועג פאר זיין באליבטן פאלק. "טבע" האט געבויגן קאפ און אפענע "השגחה" איז ארויפגעשווימען אויפן אויבערפלאך. השי"ת האט קלאר געוויזן ווער איז דא דער בעל הבית. ביז דער רגע וואס די חומות פון וואסער האבן געטראסקעט אויף די מצרי'שע מיליטערן, האט דער כח פון טבע געלאזט הערן זיין קול, מיט א געשריי פון "ארדוף אשיג". השי"ת האט געלאזט אז "טבע" זאל באווייזן זיין פולסטן כח, אבער מיטאמאל איז דער נס געשען, און דער חוק פון טבע איז איינגעשלונגען געווארן אינעם גרויסן ים.

א שרעקליכע מורא און א מורא'דיגע התגלות

אבער די מורא'דיגע התגלות ביים ים, איז נאר געקומען נאך א מורא'דיגע ענגשאפט און פחד. אויב הקב"ה האט מחליט געווען מבטל צו זיין אלע חוקי הטבע פאר די בני ישראל, דעמאלט פארוואס האט ער כביכול עס נישט געטוהן א מאמענט פריער? השי"ת וואלט געקענט איינשפארן דעם שרעקליכן פחד וואס כלל ישראל האט דורכגעמאכט ביז די מינוט וואס דער ים האט זיך געשפאלטן. אויך זענען זיי נישט געווען זיכער אז זיי זענען טאקע ניצל געווארן, ביז ווילאנג זיי האבן געזען די מצרים'ס קערפער ביים ברעג פון ים.

אין אנדערע צייטן וואלט אזא קושיא נישט געווען קיין קושיא. אין צייטן פון געווענליכע הסתרה, ווען טבע האט דער אויבערהאנט, פאסירט אויך מצבים פון "הסתרה בתוך הסתרה". השי"ת פארדעקט זיין הנהגה און השגחה, און ער לאזט אז פחד זאל שולט זיין, כדי צו שטעלן א נסיון פאר אידן. אבער ביי יציאת מצרים איז זיין הנהגה געווען א געוואלדיגע התגלות פון חסד ורחמים. פארוואס האט זיך אריינגעמישט אזעלכע טונקלע מאמענטן פון הסתרה, אינצווישן אזעלכע ריזיגע נסים ונפלאות?

קריעת ים סוף און דער מציאות פון לעבן

ביי יציאת מצרים האבן מיר טאקע גענאסן פון געוואלדיגע "מוחין". די גאולה האט געשיינט אויף אונז מיט שטראלן וואס האבן אונז ארומגענומען פון אלע זייטן. אבער די אורות האבן נאכנישט אריינגעדרינגען אינעווייניג, אין אונז. דערפאר האבן מיר געמוזט אריבערגיין דעם ים סוף, כדי דער נס פון יציאת מצרים זאל זיין נצחיות און עס זאל אריינדרינגען טיף אינעם עולם המעשה.

אין יענע מינוט וואס דער ים האט זיך געשפאלטן, זענען עטליכע זאכן געשען אויפאמאל. דער ים פון "חכמה" האט זיך דעמאלט געשפאלטן. די מעיינות פון חכמה האבן זיך געעפנט און ס'איז פארוואנדלט געווארן אין א מציאות'דיגע זאך. א מאמענט פריער האבן מעכטיגע פיזישע כוחות געברימט אונטערן רוקן, און בייזע כוואליעס האבן געדראעט פון אנטקעגן. דער שרעק האט אונז נישט געלאזט קיין אנדערן אויסוועג, נאר צו נעמען די מוחין און אורות וואס מיר האבן באקומען ביי יציאת מצרים, און עס פארוואנדלען אין "מזומן", גרייט צו נוצן אויף למעשה. נאר דעמאלט האט זיך דער ים פון חכמה געשפאלטן און אריינגעדרינגען אין דער מציאות פון אונזער לעבן. ווייל דעמאלט ווען מיר האבן געשפירט די אימה און פחד אויף אונזערע ביינער, האבן מיר פארשטאנען אז "גם שם נמצא השם יתברך".

דעמאלט האבן מיר אויך געלערנט אז קיינמאל טארן מיר זיך נישט פארלירן, ווייל מיר זענען קיינמאל נישט פארלוירן. השי"ת איז שטענדיג דארט אונטער די קוליסן, און ער כביכול פלאנט אויס די גאנצע פארשטעלונג פון די וועלט. השי"ת האט א קלארע מטרה. ער וויל אז מיר זאלן עפענען אונזערע קעפ און הערצער און ארייננעמען אין זיך וואס מיר לערנען, און עס אנהויבן נוצן למעשה. ער ווייסט אז מיר וועלן דאס נישט קענען באווייזן אן דעם וואס מען שפירט דעם ציפ פון פחד. כדי צו נעמען די לימודים און איבערקערן צו א ממשית'דיגע זאך, מוז מען זיך אריינלייגן אין אמונה. "אמונה" איז נישט נאך איינע פון די לימודים וואס מען לערנט. "אמונה" איז וואס מען לערנט זיך אויפן גוף ממש.

מיר דארפן דורכשווימען דער ים פון אונזער לעבן, אבער מיר קענען דאס טוהן מתוך שמחה, הלל, און הודאה, ווייל השי"ת העלפט נישט נאר ביים סוף, נאר ער איז מיט אונז אין אלע פארנעפלטע וועגן. אין אלע וועגן וואס ער פירט אונז, ברענגט ער אונז נענטער צו אים, אבער אויך אונטערוועגנס איז ער מיט אונז.

קריעת ים ההסתרה

ווען מיר שטייען ביים ברעג ים און מיר האבן נישט וואו צו לויפן, איז דער פחד דאס וואס מאכט אונז אריינקלערן, זיך מתבונן זיין, און זוכן אין ספרי צדיקים אן עצה און א וועג ארויס. אבער וויאזוי קענען מיר משיג זיין עפעס פון זייערע הייליגע ווערטער אין די צייטן ווען מיר האבן נישט קיין דעת? וויאזוי קען מען זיך אריינלייגן אין אמונה ווען מען ליגט ראשו ורובו אין הסתרה?

דער ענטפער צו דעם שטעקט אינעם סוד פון קריעת ים סוף, אזוי ווי רביז"ל איז דאס מסביר (לקו"ת סי' ח'). טויזנטע אידישע נשמות און ניצוצות הקדושה זענען געווען פארוואגלט אין גלות מצרים, געפאנגען אין פארשטעקט טיף אין דעם קליפה. דאס האט גורם געווען אז זיי זאלן נישט האבן דעת און זיי זענען נישט געווען מסוגל צו דאווען א תפילה כראוי.

דער רבי איז אונז מגלה אז עס איז פארהאן א צדיק, א בעל כח גדול, וואס ער פארמאגט בחינת "מטה עוז", דער כח פון עזות דקדושה וואס קען מכפר זיין און מוחל זיין עוונות. מיט דעם כח האט משה ארויסגענומען די בני ישראל פון צווישן קליפת מצרים. ער האט אריינגעשטעקט זיין שטעקן אין מצרים'ס האלז, און אים מכריח געווען אויסצושפייען אלע גוטע נפשות ישראל וואס ער האט איינגעשלונגען.

ביים שפאלטן דעם ים איז דער קליפה צושפאלטן געווארן. איידער דעם נס, זענען די אידן נישט געווען מסוגל אריבערצוגיין דעם ים, ווייל די הסתרה איז געווען געדעכט און שטארק. ווען משה רבינו האט געשפאלטן דעם ים ההסתרה, האבן מיר געטראפן א וועג צו שפאנען אינעם ים. דער דעת וואס איז ביז דעמאלט געווען איינגעשלונגען אין מצרים, האט דאן צוריק אנגעהויבן שיינען. מיר זענען געווען מסוגל צו הערן א תוכחה, דאס הייסט מקבל זיין מחשבות טובות און זיך מעורר זיין צו תשובה אויף א ריכטיגן אופן.

אזוי געשעט אויך צו יעדן בפרטיות. עוונות פארשאפן הסתרה, און דער קליפה שלונגט איין דעם דעת ביז עס איז נישט מעגליך צו טרעפן א וועג אינעם ים פון שלעכטע מחשבות. אבער דער צדיק האט א מטה עוז, ער איז מכפר און מתקן עוונות, און מיט זיין מטה עוז צורייסט ער די געדעכטע נעפל פון הסתרה. אזוי באקומט א מענטש צוריק זיין דעת. אינמיטן דער ים פון זיין מחשבות און בלבולים, טרעפט ער א וועג צו שפאנען און אריבערצוגיין דעם ים בשלום.